|
Amaç
Madde 1. Bu esasların amacı, Erciyes Üniversitesi'nin çeşitli
birimlerinde yapılacak olan her tür bilimsel araştırma, çalışma,
yayın ve etkinliklerde uyulması gereken bilim etiği normları ile Etik
Kurulu'nun görev, yetki, sorumluluk ve çalışma usullerini
belirlemektir.
Kapsam
Madde 2.
Bu Esaslar, (i) Erciyes Üniversitesi mensuplarınca yapılan
her türden bilimsel araştırma ve çalışmalar ile gerçekleştirilen
bilimsel etkinlikler, desteklenen ve/veya yürütülen bilimsel araştırma-geliştirme
projeleriyle ilgili araştırma etiği konuları (ii) Erciyes Üniversitesi'nin
her çeşit basım ve yayın organları veya Erciyes Üniversitesi dışındaki
diğer yayın organlarında yayımlanan ya da yayımlanmak üzere gönderilmiş
olan her tür yayınla ilgili yayın etiği sorunları ve (iii)Erciyes Üniversitesi'nin
her çeşit desteğinden yararlanmakta olan yahut yararlanmak üzere başvuran
öğretim elemanları veya araştırmacı kişi ve kuruluşlarla ilgili
akademik etik konularının değerlendirilmesi işlemlerini kapsar. Ancak,
Tıp ve Veteriner Fakültelerine bağlı birimlerde insanlar ve hayvanlar
üzerinde yapılan araştırmalarda söz konusu olan insan etiği ve
hayvan etiği konu ve sorunları ile ilgili işlemler kendi Etik Kurulu Yönergelerinin
hükümlerine göre düzenlenir ve yürütülür.
Temel Etik Normlar
Madde 3. Erciyes Üniversitesi'nin bilim etiği anlayışının
temelinde doğruluk, güven, saygı, adalet, çalışkanlık, üretkenlik,
özeleştiri, nesnellik ve yansızlık, bağımsızlık, açıklık,
bilimsel kuşkuculuk, eleştirel bakış, yeni kavramlara açık olmak,
bilimsel araştırma disiplinini korumak, özgün ve yaratıcı düşünce,
erdemlilik gibi nitelik ve ilkeler yer alır.
Üniversite'nin, her çeşit bilimsel araştırma, yayın ve akademik
etkinliklerde uyulmak üzere temel saydığı başlıca normlar şunlardır:
A. Başlıca Araştırma Etiği Normları
a) Gerçekleştirilen bilimsel araştırmalarda "gerçeğe
uygunluk" ilkesine titizlikle uyulur. Veriler, bilimsel yöntemlerle
elde edilir. Bunların değerlendirilmesi, yorumu ve kuramsal sonuçların
elde edilmesinde de bilimsel yöntemlerin dışına çıkılmaz ve sonuçlar
saptırılamaz. Elde edilmemiş sonuçlar araştırma sonuçlarıymış
gibi gösterilemez.
b) Bilimsel araştırma ve çalışmalarda, "bilimsel araştırmanın
zarar vermemesi" ilke edinilmiştir. "Yaşama saygı"
ilkesine gerekli titizlik, özen ve duyarlılık gösterilir. Deneklere
zarar vermemek esastır. Denekler olası riskler konusunda açık şekilde
bilgilendirilir ve deneye katılım kararının etki ve baskı altında
olmaksızın özgürce alınması ilkesine uymaya özen gösterilir.
Deneyin deneklere, deneyi yapacaklara, çevreye, hayvan ve insan sağlığına
zarar vermemesi esastır.
c) Araştırmacılar ve yetkililer, yapılan bilimsel araştırma
sonuçları ile ilgili olarak olası zararlı uygulamalar konusunda
toplumu bilgilendirmek ve uyarmakla yükümlüdür.
d) Araştırmacılar, kendi vicdanî kanaatlerine göre zararlı
sonuçlara ve onaylamadıkları uygulamalara yol açabilecek araştırmalara
katılmama hakkına sahiptir.
B. Başlıca Yayın Etiği Normları
a) Bilimsel araştırma sonuçları araştırmayı bizzat ve bilfiil
yapanların tümünün adlarıyla yayımlanır. Araştırmanın
tasarlanması, planlanması, yürütülmesi ve yayına hazırlanması aşamalarında
etkin katkıda bulunmamış kişilerin adları yazar isimleri arasına katılmaz.
b) Bilimsel yayınlarda daha önce yayımlanmış veya yayımlanmamış
bir çalışmadan yararlanırken, bilimsel yayın kurallarına uygun
olarak kaynak gösterilir. Evrensel olarak tanınan bilim kuramları,
matematik teoremleri ve ispatları gibi önermeler dışında hiçbir yapıtın
tümü veya bir bölümü izin alınmadan ve/veya asıl kaynak göstermeden
çeviri veya özgün şekliyle yayımlanamaz.
c) Bilimsel araştırma ve yayınlarda, bilim ve bilgi evrensel
kabul edilir ve kendinden önce yapılmış benzer çalışmalar görmezden
gelinmez.
C. Başlıca Akademik Etik Normları
a) Akademik yaşamın bütün evreleri ile; öğretim, yönetim ve
akademik değerlendirmelere ilişkin görevlerde "bilimsel
liyakat" temel ölçüt kabul edilir.
b) Eğitimin eksik verilmesi, kopyacılık, akademik ilerleme ve ödül
jürilerinde bilimsel liyakat ölçütlerinin dışına çıkmak, kişileri
kayırmak, fikir ve düşünceleri yerine akademisyenlerin kimlik ve kişiliğine
yönelik saldırılarda bulunmak, çıkarcılık, sahtecilik, vb. davranışlar
Üniversite'nin akademik etik normları ile bağdaşmaz.
Etik Kurulu'nun Oluşumu
Madde 4. Erciyes Üniversitesinde uyulacak bilim etiği normlarının
yerine getirilmesi ve takip edilmesi için yetkili bir Etik Kurulu oluşturulur.
Kurul, Erciyes Üniversitesi Senatosunca dört yıl için seçilen, biri
hukukçu olmak ve ötekilerin her biri Üniversitenin farklı bilim kolları
ve birimlerini temsil etmek üzere, bir başkan, bir başkan yardımcısı,
bir raportör ve dört üyeden oluşur.
Kurul üyelerinin inceleme komisyon üyelerinin ve uzmanların ve danışmanların
geçmişinde araştırma ve yayın etiğine aykırı, kanıtlanmış
davranışlar bulunmamalıdır. Görev süresi biten bir üye yeniden aynı
usulle seçilebilir. Bir takvim yılı içinde, izinsiz ve özürsüz
olarak üst üste üç toplantıya katılmayan veya en az altı ay süreyle
izinli olan üyenin üyeliği kendiliğinden düşer. Kurul üyeliğinden
çekilme ve üyeliğin düşmesi Rektörün onayının ilgiliye tebliği
ile yürürlüğe girer. Boşalan üyelik için aynı usulle yeni üye seçilir.
(En az 6 ay süreyle izinli sayılan üyelerin üyeliği kendiliğinden düşer.
Etik Kurulu'nun Görevleri
Madde 5. Etik Kurulu'nun görevleri şunlardır:
a) Erciyes Üniversitesi tarafından kısmen veya tamamen
desteklenen (önerilenler ve sonuçlananlar dahil) veya Üniversite
mensuplarınca gerçekleştirilen bilimsel araştırmaların etiğe uygun
yürütülmesini sağlayacak ilkeleri belirlemek, geliştirmek ve gerektiğinde
değişiklik önerisinde bulunmak,
b) Üniversitenin bilimsel dergileri için yayın etiği ile ilgili
olarak ilkeler belirlemek ve bunların geliştirilmesi için gerektiğinde
değişiklik önerisinde bulunmak,
c) Üniversite mensuplarınca yürütülen veya Erciyes Üniversitesi
tarafından kısmen veya tamamen desteklenen (önerilenler ve sonuçlananlar
dahil) araştırma projelerinin izlenmesi sürecinde ve Üniversitenin
bilimsel dergilerinde veya başka yayın organlarında yayımlanan veya
yayın için gönderilen yazılarda tespit edilen veya dikkate sunulan etiğe
aykırı davranışları, Rektörlüğün talebi üzerine incelemek,
gerektiğinde uzman veya danışman görüşü almak, ilgili kişilerle
yazışmalar yapmak, bilgi istemek ve görüş bildirmek,
d) Üniversite'nin her türlü desteğinden yararlanmak üzere başvuran
veya halen yararlanan kişilerin geçmiş araştırma, yayın vb.
etkinliklerini, söz konusu etkinliklerin Üniversite ile ilintisine bakılmaksızın,
ilgili birim veya kurumun istemi ve Rektörün onayı üzerine bilim etiği
açısından inceleyip karara bağlamak; gerektiğinde danışman görüşü
almak, ilgili kişilerle yazışmaları yapmak, bilgi istemek ve görüş
bildirmek,
e) Etik Kurulu tarafından doğrudan veya danışmanlar aracılığıyla
incelenen dosyalar ile ilgili komisyon ve raportörlerin raporlarını
inceleyerek oluşturacağı sonuç raporunu bir ay içinde Rektörlüğe
sunmak; kapsam dışı olduğuna karar verilen dosyalar konusunda Rektörlüğü
yazılı olarak bilgilendirmek,
f) Sonuçlanan ve karara bağlanmış olan araştırma ve yayın
etiğine aykırı davranışların Rektörlükçe ilgililere duyurulmasını
sağlamak,
g) Akademik, araştırma ve yayın etiği konularında olası etik
dışı davranışları ortadan kaldırmak için ilgili birim ya da kurum
ve kuruluşlar ile işbirliği yaparak eğitici faaliyetler düzenlenmesini
sağlamak üzere Rektörlüğe önerilerde bulunmak.
Etik Kurulun Çalışma Esasları
Madde 6. Başkan, toplantılarda Etik Kurulu'na başkanlık yapar. Başkanın
katılmadığı toplantılarda Kurul'a başkan yardımcısı başkanlık
eder. Etik Kurul'un sekreteryası Üniversite Genel Sekreterliğince yapılır.
Kurul'un toplantı ve karar yeter sayısı en az beştir. Etik Kurulu,
aksine bir karar almadıkça, çalışmalarını üniversitelerdeki
kurulların toplanma usul ve ilkelerine uygun olarak yürütür. Kurul, çalışmalarını
bizzat yürütebilir; ancak gerektiğinde bu çalışmaları Üniversitenin
çeşitli birimlerini temsil eden alt-kurullar yahut araştırma
komisyonları oluşturarak yürütmeyi veya konu ile ilgili danışmanların
ya da başka uzmanların görevlendirilmesi yahut görüşlerine başvurulması
hususunu Rektörlüğe sunabilir.
Etik ihlali iddiası içeren başvurular veya hakkında görüş
bildirilmesi istenen etik sorun ya da konular, Rektörlükçe inceleme yapılması
için Etik Kurulu'na iletilir. Her başvuru için ayrı bir dosya açılır.
Başvuru sahipleri, başvuruları ile ilgili olarak yapılacak işlem
konusunda Rektörlükçe mümkün olan en kısa sürede bilgilendirilir.
Kurul'un inceleme sürecinde diğer kurum ve kuruluşlarla yazışmalar
Rektörlük aracılığıyla yapılır. Etik Kurulu'nun incelemeleri sırasında
gerek görüldüğünde veya etik ihlali kararı verilerek yaptırım
uygulanması önerilecek hallerde, Kurul tarafından etik ihlalinde
bulunduğu iddia edilen kişilere savunma hakkı tanınır. İlgili kişiler
Etik Kurulu'nun bu yöndeki isteği kendilerine ulaştığı tarihten
itibaren üç hafta içinde yanıt vermedikleri takdirde Kurul diğer
bilgi ve kanıtlara dayalı olarak kararını oluşturur.
Hazırlanan raporlar Etik Kurulu'nda tartışmaya açıldıktan sonra
oylanır ve kesin rapor kurul üyelerince imzalanır. Karara katılmayan
üye "Karşı Oy" gerekçesini yazmak zorundadır.
İnceleme sonuçlarını içeren Kurul kararları Rektörlüğe sunulur.
Etik ihlali saptanan kişilerle ilgili Kurulca önerilen yaptırımlar
konusunda Üniversite Yönetim Kurulu görüşü alınır. Konu ile ilgili
olarak Rektörlükçe ayrıca idari ve hukuki işlemler başlatılabilir.
Etik ihlali iddiasında bulunan kişi ve kuruluşlar, başvuruları ile
ilgili olarak alınan kararlar hakkında Rektörlük tarafından ilgili
birim ve kurumlarla birlikte bilgilendirilir.
Etik ihlali iddialarına muhatap kişilerin gerektiğinde geçmiş araştırma,
yayın vb. etkinlikleri de geriye doğru bir zaman sınırlaması olmaksızın
incelenebilir. Başka kuruluşlarca yapılmış ya da yapılmakta olan
inceleme ve soruşturmalar, bu esaslar kapsamında yapılacak etik ihlali
incelemelerine engel oluşturmaz.
İnceleme Komisyonları, Uzmanlar ve Danışmanlar
Madde 7. Etik Kurulu, gerekli hallerde her dosya için usulüne
uygun bir inceleme komisyonu kurulması ya da uzman yahut danışman
incelemesi ve görüşüne başvurulması yoluna gider. Rektörlükçe görevlendirilen
inceleme komisyonu dosya üzerinde gizlilik içinde yapacağı sonucunu ve
konu ile ilgili görüş ve kararını en geç iki ay içinde bir ön
rapor halinde Etik Kurulu'na sunar. Komisyonlar gerektiğinde danışman,
bilirkişi ve tanıkların görüşlerine de başvurabilir. Uzman ve danışmanlar
da dosya üzerinde gizlilik içinde yapacakları inceleme sonuçlarını
iki ay içinde ayrı raporlar halinde Etik Kurulu'na sunarlar. Kurul'un
uygun görmesi halinde bunlara ek süre verilebilir. Komisyon, uzman ve
danışmanlar tarafından talep edilen bilgi ve belgeler Etik Kurulu aracılığıyla
sağlanır. Kurul, gerektiğinde komisyon, uzman veya danışmanların
toplantı için davet edilmesi hususunu Rektörlüğe sunabilir.
Etiğe Aykırı Davranışlar
Madde 8. Erciyes Üniversitesi'nde bilim etiği normlarına aykırı
davranışlar şunlardır:
a)Uydurma: Bir Bilimsel araştırmada elde edilmeyen verileri üretmek,
bunları rapor etmek veya yayımlamak,
b)Çarpıtma: Değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma
materyalleri, cihazlar, işlemler ve araştırma kayıtlarında değişiklik
yapmak veya sonuçları değiştirmek,
c)Aşırma: Başkalarının fikirleri, yöntemleri, verileri, yazıları
ve şekillerini sahiplerine atıf yapmadan intihal yapıp kullanmak,
d)Duplikasyon:
Bir araştırmanın aynı sonuçlarını birden
fazla dergiye yayım için göndermek veya yayımlamak,
e)Dilimleme (Least Publishable Units):
Bir araştırmanın sonuçlarını,
araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde
parçalara ayırarak çok sayıda yayın yapmak,
f)Desteklenerek yürütülen araştırmaların sonuçlarını içeren
sunum ve yayınlarda destek veren kurum veya kuruluşun desteğini
belirtmemek,
g)Araştırma ve makalede ortak araştırıcı ve yazarların yazılı
görüş birliği olmadan, araştırmada veya makalede aktif katkısı
bulunanların isimlerini çıkarmak veya yazarlıkla bağdaşamayacak katkı
nedeniyle yeni yazar(lar) eklemek veya yazar sıralamasını gerekçesiz
veya uygun olmayan bir biçimde değiştirmek,
h) Hakem olarak görevlendirildiği bir yayını incelemeyi
belirlenen süresi içinde yapmamak ve incelenen eserde verilen bilgileri
yayımlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak,
i)Araştırma ve yayın etiği yahut akademik etik ilkeleri ile bağdaşmayan
diğer davranışlarda bulunmak.
Etiğe Aykırı Davranış Koşulları
Madde 9. Bir olayın "etiğe aykırı davranış" sayılması
için aşağıdaki koşulların yerine gelmiş olması gerekir:
a) Kasıt veya ağır ihmal sonucu olarak gerçekleştirilmiş
olmalıdır,
b) İddia, inandırıcı ve yeterli delille kanıtlanmış olmalıdır.
Yaptırımlar
Madde10. Etiğe aykırı davranışı kanıtlanan öğretim elemanları
ve araştırmacılara aşağıdaki yaptırımlar uygulanır:
a) Etiğe aykırı davranışı Etik Kurulu tarafından tespit
edilen ve Üniversite Yönetim Kurulu görüşü alındıktan sonra Rektörlükçe
onaylanan araştırmacı veya araştırmacıların yürütmekte oldukları
projeler iptal edilir veya proje başvuruları işleme alınmaz.
b) Etik Kurulu, etik yönü ileri sürülerek yapılan başvurularda,
gerekçesini belirterek araştırmaların durdurulması hususunu Rektörlüğe
sunabilir ve uygun görülenler durdurulur.
c) Erciyes Üniversitesi dergilerinde yayımlanmış makalelerden
yayın etiğine aykırı hususlar içerdiği kanıtlananlar geri çekilmiş
sayılır ve bu husus dergide gerekçesi ile birlikte yayımlanır.
d) Etiğe aykırı davranışı kanıtlanan araştırmacılara/yazarlara/destek
başvurusu sahiplerine karar tarihinden başlayarak en az üç, en fazla
beş yıl süreyle herhangi bir destek verilmez. Bu kişiler Erciyes Üniversitesi
dergi ve kitaplarında yayın ve Erciyes Üniversitesi'nce düzenlenen ya
da desteklenen toplantılarda sunum yapamazlar
e) Tespit edilen etik ihlalleri ve bunların niteliği, etiğe aykırı
davranışı kanıtlanan araştırmacı/yazar/destek başvurusu
sahiplerinin birim, kurum veya kuruluşlarına Rektörlük tarafından yazılı
olarak bildirilir.
f) Tespit edilen yayın etiği ihlalleri ve bunların niteliği
ilgili dergilere Rektörlük tarafından yazılı olarak bildirilir.
g)
Etiğe aykırı davranışı kanıtlananlardan Erciyes Üniversitesi
personeli olanlar hakkında Rektörlük ilgili mevzuat uyarınca işlem
yapar. Diğer kişilere Erciyes Üniversitesi ile ilgili görev verilmez,
varolan görevlerine son verilir.
Bu Esasların kabulü tarihinden geriye doğru beş yıldan daha eski dönemlere
ait etik ihlallerinde, bu maddenin a, c, e, g fıkraları uygulanmaz.
Yürürlük
Madde 11. Bu Esaslar, Erciyes Üniversitesi Senatosu tarafından kabul
edildiği tarihte yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 12.
Bu Esaslar'ı Erciyes Üniversitesi Rektörü yürütür. |